Dzieje Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej im. ks. Walentego Patykiewicza w Częstochowie

Gromadzenie zbiorów Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej dokonywało się przez wiele lat. Wielkie zasługi w tej mierze położył ks. dr Walenty Patykiewicz, który był organizatorem i pierwszym dyrektorem Archiwum Diecezjalnego w Częstochowie. Dzięki jego zabiegom udało się zgromadzić łacińskie księgi metrykalne oraz akta konsystorskie, dziekańskie i parafialne. Część z nich pozyskał z Archiwum Diecezjalnego we Włocławku, zaś inne księgi przejął z archiwów parafialnych. Jego działalność sprowadzała się nie tylko do systematycznego powiększania zbiorów archiwalnych, ale także do ich katalogowania. W międzyczasie 1959 roku akta zmikrofilmowano w Bibliotece Narodowej w Warszawie. Nowy etap w dziejach archiwum nastąpił w 1992 roku po utworzeniu stolicy metropolitalnej w Częstochowie. Wtedy to Archiwum Diecezjalne przemianowano na Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej. W dwa lata później przeniesiono je nowo wybudowanego gmachu Wyższego Seminarium Duchownego Archidiecezji Częstochowskiej przy ul. św. Barbary 41 w Częstochowie, gdzie przygotowano odpowiednie pomieszczenia na ten cel. W tym czasie zwiększyła się znacznie liczba osób korzystających z zasobu archiwalnego. Jednocześnie stan zdrowia dyrektora Archiwum Archidiecezjalnego ks. dr. Stefana Mizery ustawicznie się pogarszał, dlatego arcybiskup Stanisław Nowak 21 listopada 1999 roku mianował ks. Władysława Piotra Wlaźlaka zastępcą dyrektora Archiwum, który 5 kwietnia 2000 roku uzyskał stopień naukowy doktora nauk humanistycznych. Podjął on w międzyczasie trud dalszego gromadzenia ksiąg metrykalnych. Ponadto doprowadził do zmikrofilmowania tychże ksiąg, a zarazem wydał Katalog mikrofilmów ksiąg metrykalnych Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej.Zawierał on sygnatury mikrofilmów jak i również nowe ujednolicone sygnatury ksiąg metrykalnych. Ten zabieg okazał się konieczny, gdyż dotychczasowy inwentarz stał się nieaktualny. Następnym krokiem było uporządkowanie zbioru ksiąg konsystorskich, dziekańskich i parafialnych. Spowodowane to było nieustannym napływem akt przechowywanych dotychczas w archiwach parafialnych. Podjęto także dzieło uporządkowania ksiąg biskupich i kurialnych, akt personalnych oraz schematyzmów i Wiadomości Diecezjalnych z poszczególnych diecezji polskich głównie z XX wieku, które od wielu lat zalegały w piwnicach Kurii Metropolitalnej w Częstochowie.

W tym okresie całkowitą odpowiedzialność za kierowanie Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej przejął ks. W. P. Wlaźlak, który 21 czerwca 2003 roku otrzymał nominację na dyrektora tejże instytucji diecezjalnej. Był to czas wytężonej pracy w dziele scalania ksiąg metrykalnych przechowywanych dotychczas w archiwach parafialnych. W międzyczasie pozyskano także wiele akt konsystorskich, dziekańskich i brackich, które dotychczas zalegały kancelarie parafialne. W międzyczasie 15 grudnia 2005 roku ks. W. P. Wlaźlak uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego nauk humanistycznych. Z kolei 1 października 2006 roku został mianowany profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Rzeszowskiego i równocześnie objął kierownictwo Zakładu Historii Państwa i Prawa na Wydziale Prawa, przemianowanego 1 września 2008 roku na Wydział Prawa i Administracji. W dniu 8 października 2008 roku został wybrany prodziekanem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Rzeszowskiego. W tym czasie nie zaniedbał jednak prac w Archiwum Archidiecezjalnym, gdyż z jego inicjatywy 2006 roku rozpoczęto żmudny proces dygitalizowania ksiąg metrykalnych. W dwa lata później wydano Katalog mikrofilmów najstarszych ksiąg metrykalnych z terenu diecezji częstochowskiej. Ponadto był współorganizatorem sympozjum naukowego na temat Udostępniania materiałów archiwalnych w archiwach kościelnych. Sesję naukową zorganizowano ku czci ks. W. Patykiewicza, która odbyła się 15 kwietnia 2009 roku w Częstochowie przy współudziale Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, Instytutu Teologicznego w Częstochowie i Uniwersytetu Rzeszowskiego. Sesję otworzył ks. prof. dr hab. W. P. Wlaźlak, który poprosił wikariusza generalnego archidiecezji częstochowskiej ks. infułata Mariana Mikołajczyka o zakomunikowanie wszystkim dekretu arcybiskupa Stanisława Nowaka, który zmienił nazwę Archiwum Archidiecezjalnego upamiętniając postawę jej organizatora i pierwszego dyrektora, chcą w ten sposób wyrazić wdzięczność całego Kościoła częstochowskiego. Odtąd jego nazwa brzmi Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej im. ks. Walentego Patykiewicza w Częstochowie.

Kolejny etap w dziejach Archiwum Archidiecezjalnego wyznaczyło mianowanie 2010 roku zastępcy dyrektora tejże instytucji w osobie ks. Jacka Kapuścińskiego. Innym ważnym wydarzeniem było zakończenie procesu digitalizowania ksiąg metrykalnych, co ostatecznie umożliwiło korzystanie ze wspomnianych zasobów w formie elektronicznej. Udostępnianie ksiąg metrykalnych genealogom rozpoczęto w marcu 2010 roku. Początkowo borykano się z wieloma problemami w tej mierze, jednak z czasem udało się je przezwyciężyć. Wspomniane dzieło sfinalizowano dzięki kilku osobom, które w tym wszystkim wydatnie pomagały. Wsparcia materialnego udzielił Michał Sejfried, Marek Rokosa, którzy ufundowali sprzęt komputerowy. Wiele godzin ciężkiej pracy przy budowaniu systemu elektronicznego zawdzięczamy Michałowi Jakubowskiemu, którego dzielnie wspomagał Amadeusz Szklarz-Habrowski. Wielomiesięczna praca ostatecznie zaowocowała sukcesem w tej mierze, gdyż udało się zbudować sieć komputerową dzięki której prowadzący kwerendę archiwalną mogą korzystać z formy elektronicznej. Ponadto udało się wydrukować inwentarze ksiąg metrykalnych, dziekańskich, konsystorskich, parafialnych, biskupich i kurialnych oraz akt personalnych. Związane to było z wydaniem nowo założonego czasopisma pt. Rocznik Towarzystwa Genealogicznego Ziemi Częstochowskiej, (Częstochowa 2011), którego redaktorem naczelnym został ks. prof. dr hab. Władysław Piotr Wlaźlak. Dzięki jego staraniom w dwóch pierwszych tomach opublikowano wspomniane inwentarze. W dwóch następnych tomach wydano katalogi zdigitalizowanych poszczególnych zespołów archiwalnych. W międzyczasie ks. W. P. Wlaźlak wznowił wydanie Katalogu mikrofilmów najstarszych ksiąg metrykalnych z terenu diecezji częstochowskiej, (Kraków 2011), który został poprawiony i uzupełniony. Dzięki życzliwości dyrekcji Archiwum Państwowego w Częstochowie pozyskano mikrofilmy ksiąg metrykalnych parafii Truskolasy i Mstów, które są udostępniane w formie elektronicznej w Archiwum Archidiecezjalnym.

Z okazji 20-lecia Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej im. ks. Walentego Patykiewicza w Częstochowie w dniu 24 marca 2012 roku w Wyższym Instytucie Teologicznym w Częstochowie odbyła się I Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Archiwa i kancelarie w służbie Kościoła i nauki”. Zorganizowana została przez Archiwum Archidiecezjalne, Zakład Historii Państwa i Prawa Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Instytut Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego. Referaty z zakresu dyplomatyki i inne wygłosili pracownicy z kilku ośrodków akademickich zarówno polskich jak i zagranicznych. Materiały pokonferencyjne zostaną wydrukowane w Księdze Jubileuszowej Archiwum Archidiecezjalnego.

© 2012 - Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej im. Ks. Walentego Patykiewicza w Częstochowie